5 นาทีในห้องตรวจ

ตอนที่ 1: ผมปรับยาเองได้ไหมครับ

การตรวจคนไข้ใหม่ทีละคนในคลินิกอายุรกรรมไม่เคยง่าย แม้ฉันจะทำมาแล้วกว่า 20 ปี

"หมอครับ ผมปรับยาเองได้ไหมครับ"

ชายวัยกลางคนเดินเข้ามาพร้อมคำถามแรก ทั้งที่ยังไม่ทันนั่งลงหรือสวัสดี

"ยาอะไรคะ" ฉันเงยหน้ามองแว็บเดียว ก่อนก้มลงบันทึกข้อมูลคนไข้รายเดิมต่อ

"ยาไม่อันตรายบางชนิดปรับเองได้ค่ะ แต่ยาที่มีผลต่อระดับน้ำตาล ความดัน ไขมันในเลือด การแข็งตัวของเลือด รวมถึงยาโรคหัวใจและปอด ปรับเองไม่ได้นะคะ"

ฉันพูดไปเขียนไป ระหว่างที่เขาค่อย ๆ วางถุงใบใหญ่ลงข้างเก้าอี้แล้วนั่งลง

"ยาโรคกระเพาะครับ"

"ยาโรคกระเพาะมีหลายชนิด ขอหมอดูก่อนได้ไหมคะ"

เขาหยิบยาออกจากถุงใหญ่ คัดเลือกแล้ววางยาทั้งหมด 5 ขนานบนโต๊ะตรวจ มีทั้งยาจากคลินิก ร้านขายยา และโรงพยาบาล

ฉันนั่งเงียบ แอบถอนหายใจเมื่อเห็นยาตัวเดียวกันแต่คนละชื่อการค้าอยู่ในซองยาจากโรงพยาบาลเดียวกัน แต่คงต้องรวบรัด เพราะวันนี้คนไข้รอตรวจเยอะมาก แต่ละคนคงมีเวลาไม่เกิน 5 นาที

"อาการเป็นอย่างไรคะ ไปมาตั้งหลายที่"

เขาเริ่มเล่าอย่างรวดเร็ว แต่กระชับ เหมือนทบทวนและเรียงลำดับเหตุการณ์มาอย่างดี

"มันปวดท้องเป็น ๆ หาย ๆ ครับ เวลาเป็นจะชอบเรอ เหมือนมีลมในท้องเยอะ กินยากระต่ายบินหายบ้างไม่หายบ้าง ทีแรกไปหาคลินิก ได้ยาชุดนี้มากิน ดีขึ้นแล้วก็เป็นอีก วันนั้นปวดมาก กลางคืนเลยไปโรงพยาบาลใกล้บ้าน หมอให้ยาเพิ่มมาอีกตัว บอกให้กินคู่กันได้ ผมกินหมดก็หายไปพักหนึ่ง สักเดือนก็เริ่มเป็นอีก กลับไปขอยาโรงพยาบาลเดิม หมอบอกว่ายี่ห้อเดิมไม่มีแล้ว เลยสั่งยี่ห้อใหม่ให้ แต่ตัวยาเหมือนกัน"

ฉันเหลือบมองซองยาสองซองนั้นอีกครั้ง ดีใจที่ไม่ได้เอ็ดเขาเรื่องยาซ้ำซ้อนตั้งแต่แรก นี่เป็นอีกปัญหาหนึ่งที่พบได้บ่อยขึ้นในการตรวจรักษา

"แล้วคุณหมอก็นัดทำอัลตราซาวนด์ท้องให้ด้วยครับ ผลออกมาไม่มีนิ่ว ไม่มีอะไร มีไขมันพอกตับนิดหน่อย แล้วหมอให้ยาตัวนี้มา แพงมาก ผมกินหมดก็ไม่ปวดอีกเลยเป็นเดือน แต่เมื่อสองวันก่อน ไปงานเลี้ยงฉลองเพื่อนร่วมรุ่นที่ได้เลื่อนยศเป็นนายพล กลับมารู้สึกจุกอก นอนไม่ได้ ต้องนั่งเรออยู่นาน ยาเก่าก็หมด เลยต้องรอถึงเช้าไปหาซื้อที่ร้านขายยา แต่ไม่มี เภสัชเลยจัดยาชุดนี้มาให้กินแทนก่อน แล้วบอกให้มาตรวจโรงพยาบาลใหญ่ เขารู้จักพยาบาลที่นี่ ช่วยนัดให้ได้คิวเร็ววันนี้ครับ"

อ้อ... เภสัชกรคนนี้ใส่ใจคนไข้ดีนะ

ฉันหยิบกล่องยาแพงที่โรงพยาบาลสั่งให้ขึ้นมาดู เป็นยาในกลุ่ม P-CAB (Potassium-competitive acid blocker) แล้วเหลือบดูชื่อแพทย์ผู้สั่ง เป็นแพทย์เฉพาะทางด้านโรคทางเดินอาหารด้วย

"คุณยังไม่เคยส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหารใช่ไหมคะ"

"ยังครับ"

"แล้วทำไมถึงถามหมอตั้งแต่แรกว่า ปรับยาเองได้ไหม"

เขาตอบทันที

"เพราะผมเป็นจนรู้ว่าอาการแบบไหน กินยาตัวไหนถึงหาย ตัวไหนไม่ได้เรื่องครับ"

คำตอบโดนใจฉันมาก ฉันเองก็เชื่อเสมอว่า สิ่งมีชีวิตทุกชนิดรู้จักตัวเองดีกว่าใคร เพียงแต่บางครั้งเราอาจยังไม่รู้จักโรคของตัวเองดีพอ

"ผมมาวันนี้เพราะอยากได้ยาตัวนี้ครับ" เขาชี้มาที่ยาในมือฉัน "หมอเดิมสั่งให้กินตอนเช้าวันละเม็ด แต่ผมชอบปวดตอนหัวค่ำถึงดึก ผมกินตอนเย็นเพิ่มอีกเม็ดได้ไหมครับ"

ฉันหลับตา ขอบคุณที่เขาอุตส่าห์มาถามก่อนเพิ่มยาเอง

"ไม่ได้ค่ะ เกินขนาด เดี๋ยวหมอสั่งให้ทานวันละเม็ดหลังอาหารเย็นแทน ดีไหมคะ"

“ดีครับ ขอเยอะหน่อยนะครับ”

"ไม่ค่ะ หมอจะสั่งให้แค่ถึงวันนัดส่องกล้อง คุณควรตรวจหาเชื้อแบคทีเรียในกระเพาะอาหารตัวหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการแบบนี้ได้ และถ้าพบแผลเรื้อรังหรือรอยโรคที่น่าสงสัย ก็อาจต้องตัดชิ้นเนื้อไปตรวจด้วยค่ะ"

"ค่าส่องแพงไหมครับ" เขาถามทันที

"ถ้าทำในโรงพยาบาลรัฐช่วงเวลาราชการ โดยทั่วไปไม่เกินห้าพันบาทค่ะ ไหวไหมคะ ยาตัวนี้กล่องหนึ่งก็สองพันกว่าบาทแล้ว ทานหมดไปกล่องหนึ่งยังไม่หายขาด หมอว่าควรตรวจให้ละเอียดกว่านี้ค่ะ อัลตราซาวนด์มองไม่เห็นกระเพาะอาหารนะคะ"

ฉันพูดไปเขียนไป บันทึกประวัติสั้น ๆ นัดตรวจพิเศษ สั่งยา แล้วส่งแฟ้มให้ผู้ช่วย ไม่เปิดโอกาสให้เขาถามเพิ่ม

ผู้ช่วยก็แสนรู้ใจ รับแฟ้มแล้วรีบบอก "เชิญทางนี้ค่ะ"

ฉันรู้สึกผิดเล็กน้อย ขณะมองเขาค่อย ๆ เก็บยาทั้งหมดลงถุงแล้วเดินออกจากห้องไป

เขาคงอยากถามว่าโรคที่ฉันสงสัยร้ายแรงไหม แต่ถ้าจะอธิบายเรื่องเชื้อ H. pylori ว่าติดต่อกันได้อย่างไร รวมถึงความเสี่ยงของมะเร็งกระเพาะอาหารในคนสูงอายุที่ปวดท้องเรื้อรัง กินยาลดกรดมาหลายกลุ่มตั้งแต่ PPI จนถึง P-CAB แล้วยังไม่หาย คงต้องใช้เวลาอีกยาว และคนไข้ที่เริ่มกังวลก็อาจไม่ยอมออกจากห้องตรวจง่าย ๆ

ขอโทษนะคะ คนไข้ข้างนอกยังรออีกหลายคน

ฉันได้แต่หวังว่าเขาจะมาส่องกล้องตามนัด ไม่มั่นใจจนเกินไปว่าตัวเองมีอาวุธที่จะคอยกำราบอาการแล้ว

ฉันรีบปรับอารมณ์ ก่อนยิ้มและรับไหว้คนไข้รายใหม่ที่เดินเข้ามา