5 นาทีในห้องตรวจ

ตอนที่ 2 : ยาคู่อริ

ยาหลายคู่ใช้ร่วมกันไม่ได้ แต่คนไข้มักไม่ได้รับคำเตือน หรือแม้แต่ถูกถามถึงยาประจำก่อนจะได้รับยาใหม่

"เป็นอะไรมาคะ ทำไมดูซี้ด...ซีด"

ฉันตกใจกับสภาพคนไข้ที่เจ้าหน้าที่เข็นรถเข้ามา

"แม่ถ่ายเหมือนยางมะตอยสีดำเมื่อคืนค่ะ" ญาติที่มาด้วยรีบตอบ

"ทำไมไม่ส่ง ER จ๊ะ" ฉันหันไปถามผู้ช่วยที่ถือแฟ้มตามเข้ามา

"ER กำลัง CPR คนไข้อยู่ค่ะ พี่เข็มเลยให้หนูเข็นมาให้คุณหมอสั่ง Admit ไปก่อน"

ฉันรับแฟ้มมาดู ความดัน 95/60 ชีพจร 98 ครั้งต่อนาที หายใจ 24 ครั้งต่อนาที คนไข้ยังรู้ตัวดี พอฉันเดินเข้าไปหา เธอก็ยกมือไหว้

"คุณแม่มีอาการอะไรก่อนถ่ายดำไหมคะ"

ฉันตรวจดูเยื่อบุตาและผิวหนัง พบว่าซีดชัดเจน คนไข้ค่อนข้างเจ้าเนื้อ เข่าก็ดูบวม ๆ คงขึ้นเตียงตรวจลำบาก

"เมื่อวานแม่ปวดท้องกับเวียนหัวจ้ะ กินอะไรไม่ลง นอนทั้งวัน พอลุกมาถ่ายตอนดึกสองครั้งก็หมดแรงเลย"

ฉันพลิกดูประวัติ เป็นโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิด AF กินยาต้านการแข็งตัวของเลือด Warfarin 2 mg วันละเม็ด ยาลดความดัน Losartan 50 mg และยาลดโคเลสเตอรอล Simvastatin 20 mg

ยาแต่ละตัวมีปฏิกิริยากับยาอื่นที่ต้องระวัง โดยเฉพาะ Warfarin ซึ่งมีเรื่องให้ตกใจอยู่เสมอ

"ก่อนหน้านี้คุณแม่ป่วยเป็นอะไรหรือเปล่าคะ"

ฉันเริ่มทำหน้าที่ตำรวจสอบสวน

"ไม่มีค่ะ" ลูกสาวช่วยตอบ "แม่ไม่มีโรคกระเพาะ เดือนที่แล้วเพิ่งตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้อง ตับไตดี ไม่มีไขมันพอกตับ ผลเลือดก็ดี คุณหมอประจำยังชมเลยค่ะ แล้วก็จ่ายยาเดิมต่อ"

"แล้วเข่าที่ดูบวม ๆ นี่เป็นมานานหรือยังคะ"

"อ้อ คุณแม่เป็นข้อเข่าเสื่อมนานแล้วค่ะ รักษาที่คลินิก คุณหมอบอกว่ายังไม่ต้องผ่าตัด ให้ยาแก้อักเสบมาทานเฉพาะเวลาปวด ไม่ได้ทานประจำ"

ลูกสาวหันไปถามแม่ "ช่วงนี้ไม่ได้กินใช่ไหมแม่"

คนไข้เปิดกระเป๋า หยิบแผงยาแก้ปวดที่เหลืออยู่เม็ดเดียวส่งให้ฉัน

"กินตัวนี้ค่ะ เมื่อวานซืนแม่เดินชนขาโต๊ะ เจ็บนิ้วเท้า เลยกินไปสองเม็ด ตอนเย็นกับเมื่อวานเช้า"

"อ้าว! แม่ไม่บอกหนู"

ได้ตัวแล้ว!

คนไข้กิน Warfarin ป้องกันลิ่มเลือดอุดตันอยู่เป็นประจำ แล้วมาใช้ยาแก้ปวดลดอักเสบกลุ่ม NSAIDs เพิ่ม แม้เพียงไม่กี่เม็ดก็เพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในทางเดินอาหารได้ ยิ่งผู้สูงอายุยิ่งต้องระวัง

ยาที่กินมานานจนดูเหมือนไม่มีปัญหา บางครั้งอาจกลายเป็นปัญหาใหญ่เมื่อมียาตัวใหม่เข้ามาเสริมฤทธิ์

"ไม่เป็นไรค่ะ เดี๋ยวหมอจัดการให้ แต่คืนนี้ต้องนอนโรงพยาบาลนะคะ"

ฉันสั่งเจาะเลือด ให้น้ำเกลือ ให้ Vitamin K ทางหลอดเลือดดำ และรับไว้สังเกตอาการใน Sub-ICU พร้อมจองเลือดไว้หนึ่งถุง เผื่อต้องให้เลือด ส่วนการพิจารณาส่องกล้องทางเดินอาหารเป็นหน้าที่ของแพทย์ประจำวอร์ด

ก่อนเจ้าหน้าที่จะเข็นคนไข้ออกไป ฉันไม่ลืมเขียนชื่อยาที่ต้องระวังให้ญาติด้วย

"Losartan ต้องระวังการใช้ร่วมกับ Spironolactone ซึ่งเป็นยาขับปัสสาวะที่ใช้ในผู้ป่วยโรคตับบางราย เพราะอาจทำให้โพแทสเซียมในเลือดสูงและไตทำงานผิดปกติได้ ส่วน Simvastatin ก็ต้องระวังเมื่อใช้ร่วมกับยาฆ่าเชื้อราบางตัว เช่น Fluconazole หรือยาปฏิชีวนะบางชนิด เช่น Erythromycin เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงกล้ามเนื้ออักเสบหรือสลายตัวได้"

เมื่อคนไข้และญาติออกไปแล้ว ฉันหันมาถามกลุ่มนักศึกษาแพทย์ปีสี่ที่กำลังหมุนเวียนมาฝึกงานในห้องตรวจ

"รู้ไหมว่ามียาคู่อริคู่อื่นอีก"

นักศึกษาคนแรกตอบทันที

"Warfarin กับยาปฏิชีวนะหลายชนิดครับ อาจทำให้ฤทธิ์ของ Warfarin เพิ่มขึ้น เลือดออกง่ายขึ้น ต้องติดตามค่า INR ครับ"

"ยาคุมกำเนิดกับยาปฏิชีวนะบางชนิดด้วยค่ะ โดยเฉพาะ Rifampicin ที่อาจลดประสิทธิภาพของยาคุมกำเนิด"

สาวน้อยช่วยเสริม

"ดีมากจ้ะ เพราะฉะนั้นการใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น หรือใช้ยาที่ครอบคลุมเชื้อกว้างเกินไป ไม่ได้มีแต่เรื่องเชื้อดื้อยาเท่านั้น แต่ยังมีปฏิกิริยาระหว่างยาที่ต้องระวังด้วย"

"แล้วก็ยา Nitrates ที่ใช้รักษาโรคหัวใจ ห้ามใช้ร่วมกับ Viagra ครับ เพราะความดันอาจลดลงอย่างรุนแรง"

หนุ่มน้อยอีกคนตอบเสียงเบา ๆ

ฉันพยักหน้า นักศึกษากลุ่มนี้จำเรื่องยาได้ดีทีเดียว

หวังว่าพวกเขาจะไม่ลืมบทเรียนวันนี้ เมื่อจบไปเป็นแพทย์เต็มตัว ว่าก่อนสั่งยาใหม่ทุกครั้ง ต้องถามคนไข้ก่อนเสมอว่ากินยาอะไรอยู่บ้าง และอย่าลืมบอกคนไข้ด้วยว่ายาตัวใหม่มีอะไรที่ต้องระวัง

เพราะบางครั้ง ยาที่ทำให้คนไข้ต้องเข้าโรงพยาบาล ไม่ใช่ยาที่รักษาโรคเดิม แต่เป็นยาที่เพิ่งได้รับมาใหม่ต่างหาก