5 นาทีในห้องตรวจ
ตอนที่ 4: ยาคู่อริ (2)
ระบบการรักษาก็คล้ายกับระบบของหน่วยงานทั่วไป อาจล่มได้เมื่อมีคนจำนวนมากเข้ามาใช้พร้อมกัน การวางระบบฮาร์ดแวร์จึงสำคัญไม่น้อยไปกว่าการพัฒนาซอฟต์แวร์
วันนี้ระบบโอพีดีล่ม ฉันเลยมีเวลาพักตรวจอย่างน้อย 5 นาที ระหว่างรอระบบกลับมาใช้งานได้ใหม่
ฉันเปิดอ่านบทความสองฉบับเกี่ยวกับอันตรายจากการใช้แอสไพรินร่วมกับ Diamox (acetazolamide) ยาขับปัสสาวะที่ใช้รักษาโรคต้อหินได้ด้วย เมื่อวานมีคนไข้มาขอยา Diamox ไปป้องกันอาการแพ้ความสูง ระหว่างเดินทางไปเที่ยวภูเขาหิมะมังกรหยกที่ยูนนาน
ยาสองตัวนี้มีปฏิกิริยาต่อกันที่อาจทำให้เกิดพิษรุนแรงได้ แต่คนทั่วไปอาจไม่ทราบ แม้แต่แพทย์บางท่านก็อาจมองข้าม
รายงานแรกกล่าวถึงหญิงอายุ 50 ปี ซึ่งใช้ Diamox ต่อเนื่องเพื่อควบคุมความดันตาจากโรคต้อหิน เธอไม่มีโรคไตและไม่เคยมีภาวะเลือดเป็นกรดจากยา
ต่อมาเธอเกิดเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบเฉียบพลันจนต้องเข้ารักษาในโรงพยาบาล แพทย์ให้แอสไพรินขนาดสูงเพื่อรักษาอาการ เมื่ออาการดีขึ้น เธอกลับไปกินยาต่อที่บ้าน ทั้งแอสไพรินและ Diamox
ประมาณสองสัปดาห์ต่อมา เธอกลับเข้าโรงพยาบาลด้วยอาการสับสน เดินเซ และหายใจเร็วลึก ตรวจพบภาวะเลือดเป็นกรดชนิด hyperchloremic metabolic acidosis ซึ่งอาจเกิดจากฤทธิ์ของ Diamox ร่วมกับภาวะพิษจากแอสไพริน
อีกบทความหนึ่งอธิบายกลไกของปฏิกิริยาระหว่างยาทั้งสองไว้ว่า
- แอสไพรินทำให้ Diamox จับกับโปรตีนในเลือดลดลง และยังขัดขวางการขับยาออกทางไต ส่งผลให้ Diamox ส่วนที่ออกฤทธิ์ได้เพิ่มขึ้น
- เมื่อ Diamox สะสมมากขึ้น เลือดอาจเป็นกรดมากขึ้น ภาวะนี้ส่งเสริมให้ salicylate ซึ่งเป็นสารที่เกิดจากแอสไพริน ผ่านเข้าสู่เนื้อเยื่อและสมองได้มากขึ้น จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อพิษทางระบบประสาท
- ยาทั้งสองจึงอาจเสริมความเป็นพิษซึ่งกันและกัน โดยเฉพาะเมื่อใช้ขนาดสูง หรือผู้ป่วยมีปัจจัยเสี่ยง เช่น ไตทำงานผิดปกติหรือขาดน้ำ
อาการที่อาจพบมีตั้งแต่หูอื้อ เวียนศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน หายใจเร็ว ซึม สับสน ไปจนถึงชัก หมดสติ และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
ฉันกลับมานึกถึงคนไข้เมื่อวานที่มาขอยา Diamox ก่อนไปเที่ยว แถมยังขอเผื่อเพื่อนร่วมทางอีกสามคน
ความจริงแล้ว Diamox มีประโยชน์ในการป้องกันอาการแพ้ความสูงเฉียบพลันในผู้ที่มีความเสี่ยง แต่ไม่ใช่ยาที่ทุกคนควรซื้อไปกินเอง การประเมินความเสี่ยงจากระดับความสูงและเส้นทางการเดินทาง รวมถึงโรคประจำตัว การทำงานของไต และยาที่ใช้อยู่ เป็นเรื่องสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อมียาที่อาจเกิดปฏิกิริยาร่วมกัน
ฉันดีใจที่ยังไม่ได้จ่ายยาให้เขาในวันนั้น เพราะยังมีข้อมูลไม่เพียงพอที่จะประเมินความเหมาะสมและความปลอดภัยของการใช้ยา
ผู้ช่วยเดินเข้ามาบอกว่าคอมพิวเตอร์กลับมาใช้ได้แล้ว ฉันปิดบทความ เปิดระบบ และเตรียมตรวจคนไข้รายต่อไป