5 นาทีในห้องตรวจ

ตอนที่ 6: ลูกผมปวดหัวรุนแรงมาหลายหน หมอเอกซเรย์ดูได้ไหมครับ

โรคที่ทำให้ปวดศีรษะรุนแรงเป็นรอบ ๆ มักไม่ใช่โรคร้ายของสมอง หากไม่มีสัญญาณเตือนหรือความผิดปกติทางระบบประสาทร่วมด้วย แต่การปฏิเสธการเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT scan) ในคนไข้เหล่านี้ไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะเมื่อคนไข้ได้รับคำยืนยันจากตัวแทนประกันมาแล้วว่า “ไม่ต้องสำรองจ่าย ถ้าหมอให้นอนโรงพยาบาลตรวจละเอียด” เรื่องนี้จึงอาจสร้างความปวดหัวให้แพทย์และพยาบาลที่อยู่หน้างานได้อีก

“ผมไม่ได้มาขอตรวจฟรีนะ ผมมีประกันพรีเมียมของ...” เสียงผู้ชายตะโกนอยู่หน้าเคาน์เตอร์พยาบาลโอพีดี หลังแพทย์ห้องฉุกเฉินสั่งยาแล้วให้กลับบ้าน

ผู้ช่วยแง้มประตูโผล่แต่หน้าเข้ามากระซิบ “ไม่มีอาจารย์ท่านไหนยอมตรวจเลยค่ะ อาจารย์ช่วยพวกหนูหน่อยได้ไหมคะ”

ฉันหัวเราะ ยัยหนูนี่ชอบเปลี่ยนสรรพนามเรียกฉันเมื่อต้องการความช่วยเหลือเสมอ

“อ๊ะ เอาเข้ามา”

คนไข้ชายเดินเข้ามาสองคน คนหนึ่งวัยกลางคน อีกคนดูเหมือนยังหนุ่ม แต่ใส่แว่นตาดำ

ฉันรับแฟ้มมา ยิ้มแล้วถามว่า “คนไหนคนไข้คะ”

“ลูกผมครับ” ชายหนุ่มนั่งก้มหน้าเงียบ

“อ้อ แล้วเป็นอะไรมาคะ” ฉันเริ่มซักประวัติใหม่โดยยังไม่เปิดแฟ้ม เพราะบางครั้งการอ่านข้อมูลที่แพทย์ท่านแรกเขียนไว้อาจทำให้เราเอนเอียงไปตามการวินิจฉัยเดิม

“ลูกชายผมปวดหัวรุนแรงมาหลายครั้งแล้ว แต่ละครั้งต้องหยุดงาน นอนซึมอยู่แต่ในห้อง ไม่ยอมทานข้าว เมื่อคืนถึงขั้นอาเจียน เห็นภาพผิดปกติ...”

“แต่ละครั้งเป็นนานกี่วันคะ” ฉันหันไปถามคนไข้

“2-3 วันครับ”

ยังไม่ถึงขั้น status migrainosus ฉันคิดในใจแล้วมองทะลุแว่นดำของเขา “ตอนนี้กลัวแสงจ้าไหมคะ”

“ครับ”

“แล้วครั้งนี้เริ่มเป็นตั้งแต่เมื่อไหร่”

“เมื่อคืนก่อนครับ เริ่มปวดตุบ ๆ ที่ขมับไม่มาก ผมกินยาแล้วนอน รุ่งเช้าคิดว่ายังพอไปทำงานได้ แต่พอนั่งรถไปถึงที่ทำงานก็ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ลืมตาไม่ขึ้น ต้องโทรเรียกคุณพ่อมารับ กลับมาก็เวียนหัว ลืมตาจะเห็นภาพเคลื่อนไหว ต้องปิดไฟนอน แต่ก็ไม่หลับ ผะอืดผะอม พอลุกขึ้นมาทานยาอีกเม็ดก็อาเจียนออกมาครับ”

“ยาอะไรคะ” ฉันขอดู

เขาหยิบซองยาจากคลินิกส่งให้สองซอง เป็นยาเปลือยไม่มีชื่อยา

“แล้วคุณหมอที่คลินิกบอกว่าเป็นโรคอะไรคะ”

“บอกว่าเป็นไมเกรนครับ หมอฟังแค่ผมเล่าอาการก็สรุป จัดยาให้ ผมกินแล้วเหมือนโรคไม่หายขาดเสียที ยังปวดซ้ำอีกหลายครั้ง”

“แล้วเคยกลับไปหาคุณหมอท่านเดิมไหมคะ”

“ไม่ได้ไปครับ พออาการหายผมก็ต้องทำงานที่ค้างต่อนอกเวลา ไม่นานก็ปวดจนต้องลางานอีก ยาที่หมอให้เหมือนเป็นแค่ยาบรรเทาอาการ กินเฉพาะเวลาปวด ยายังมีอยู่ แต่ผมกลัวว่าจะเป็นแบบนี้ไปเรื่อย ๆ ไม่ได้เอกซเรย์ดูข้างใน หากมีอะไรจะรักษาไม่ทันครับ”

ฉันเข้าใจความกังวลของเขา ไมเกรนพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย แต่ผู้ชายก็เป็นได้ และอาการปวดศีรษะรุนแรงไม่ควรสรุปว่าเป็นไมเกรนโดยไม่ประเมินสาเหตุอื่นก่อน

ฉันเปิดแฟ้มดูรายละเอียด อายุ 24 ปี ไม่มีโรคประจำตัว มีประกันสังคมที่นี่ อ้อ บ้านอยู่แถวนี้เอง

คราวนี้ฉันถามตรง ๆ เพื่อคัดกรองสัญญาณเตือนที่อาจบ่งบอกถึงความผิดปกติในสมอง

“นอกจากปวดหัวแล้ว เคยอยู่ ๆ ก็หมดสติ แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด เดินเซ หรือชักกระตุกไหมคะ เคยมีอาการปวดหัวรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ จนต่างจากครั้งก่อน หรืออาเจียนต่อเนื่องโดยไม่ได้สัมพันธ์กับอาการปวดหัวไหมคะ”

พ่อกับลูกหันมามองกัน คุณพ่อส่ายหน้า คนไข้ก้มหน้าก่อนตอบเบา ๆ

“ไม่มีครับ แต่เวลาปวดมาก ๆ เหมือนหัวจะระเบิด เดินไม่ไหวครับ”

“แล้วอาการเห็นภาพเคลื่อนไหวที่เล่าให้หมอฟัง เป็นภาพซ้อนหรือภาพสั่น หรือเป็นความรู้สึกเวียนหัวเหมือนสิ่งรอบตัวกำลังหมุนคะ”

"มันวิงเวียน ตาลาย เหมือนพื้นมันโคลงเคลงครับ"

"ตอนนี้ยังปวดอยู่ไหมคะ ถอดแว่นให้หมอตรวจหน่อยได้ไหม"

“ตอนนี้มึน ๆ พอทนได้ครับ”

เขาถอดแว่นดำออกและหลับตาหลบแสงจากหน้าต่าง ฉันให้ผู้ช่วยปิดไฟและเลื่อนม่านลง เหลือแสงเพียงเล็กน้อย

ฉันตรวจการเคลื่อนไหวของตา กำลังกล้ามเนื้อ รีเฟล็กซ์ และการทรงตัว พบว่าปกติทั้งหมด ส่วนการรับรู้และการคิดคำนวณก็ยังดี

“หมอตรวจแล้วไม่พบความผิดปกติทางระบบประสาทนะคะ อาการที่คุณเล่ามา ทั้งปวดตุบ ๆ กลัวแสง คลื่นไส้ อาเจียน และปวดจนทำงานไม่ได้ เข้ากับโรคไมเกรนค่ะ โรคนี้มักกำเริบเป็นรอบ ๆ แต่ระหว่างที่ไม่ปวด ร่างกายจะกลับเป็นปกติได้ทุกอย่าง...”

“แล้วจะวนอย่างนี้ไปตลอด ไม่มีทางหายเลยหรือครับ” คุณพ่อแทรกขึ้นก่อนฉันจะอธิบายจบ

“ไม่จำเป็นต้องเป็นแบบนั้นค่ะ มีวิธีรักษาที่ช่วยลดความรุนแรงและความถี่ของการกำเริบได้”

“คุณหมอไม่เอกซเรย์ดูให้แน่ใจก่อนเหรอครับ” คุณพ่อยังไม่มั่นใจ

“การตรวจสมองด้วย CT scan ไม่ใช่การตรวจคัดกรองที่ต้องทำในคนปวดศีรษะทุกรายค่ะ เราจะพิจารณาจากลักษณะอาการ สัญญาณเตือน และผลตรวจระบบประสาทร่วมกัน หากเป็นไมเกรนที่มีรูปแบบชัดเจน ตรวจระบบประสาทปกติ และไม่มีสัญญาณเตือน ก็ไม่จำเป็นต้องตรวจภาพสมองเป็นกิจวัตร เพราะนอกจากมีค่าใช้จ่ายแล้ว CT scan ยังทำให้ได้รับรังสีโดยไม่จำเป็นด้วยค่ะ แต่ถ้าพบสัญญาณเตือน หมอก็จะส่งตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม”

คราวนี้ฉันหันไปคุยกับคนไข้

“คุณหมอห้องฉุกเฉินสั่งยาบรรเทาอาการเฉียบพลันไว้แล้ว ควรทานตั้งแต่เริ่มปวด จะช่วยลดความรุนแรงและระยะเวลาของอาการได้ค่ะ ถ้าอาการกำเริบบ่อยหรือรุนแรงจนกระทบการทำงาน นัดครั้งหน้าหมออาจพิจารณายาป้องกัน ซึ่งเป็นยาที่ต้องทานทุกวัน ช่วยลดความถี่ของการปวดได้ แต่อาจมีผลข้างเคียงและไม่ได้ป้องกันได้ทั้งหมดนะคะ”

ฉันเว้นจังหวะก่อนแนะนำต่อ

“อีกอย่างคือควรพักผ่อนให้พอ แยกเวลางานกับเวลาพัก หลีกเลี่ยงสิ่งที่กระตุ้นให้ปวด เช่น นอนน้อยหรือความเครียด และลองหางานอดิเรกที่ชอบทำในวันหยุด แทนการเอางานประจำกลับมาทำต่อที่บ้านนะคะ”

“หมอพูดเหมือนเห็นภาพลูกชายผมเลยครับ”

ฉันยิ้มแต่ไม่ได้พูดอะไรต่อ ผู้ช่วยเปิดไฟอีกครั้ง คนไข้หยิบแว่นมาสวม ระหว่างที่ทั้งคู่ค่อย ๆ ออกจากห้อง ฉันคิดในใจ...

คนเป็นไมเกรนบางคนไวต่อแสง เสียง กลิ่น และความเครียดมากกว่าคนทั่วไป ทั้งความวิตกกังวลและการพักผ่อนไม่เพียงพอก็เป็นตัวกระตุ้นให้โรคกำเริบได้

ทุกโรคที่เกิดขึ้นช่วยสอนอะไรบางอย่างให้เรา แต่เราจะมองเห็นคำสอนนั้นและปรับตัวหรือไม่ต่างหาก