ยาอีเซทิไมบ์ (Ezetimibe)

ยาอีเซทิไมบ์เป็นยาลดโคเลสเตอรอลที่พัฒนาขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 มีจุดเด่นคือออกฤทธิ์ลดการดูดซึมโคเลสเตอรอลจากทางเดินอาหาร โดยไม่รบกวนการดูดซึมวิตามินหรือยาอื่นเหมือนยากลุ่มเรซิน อีกทั้งมีผลข้างเคียงค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับยากลุ่มสแตติน อย่างไรก็ตาม เนื่องจากมีราคาสูง จึงมักใช้เป็นทางเลือกที่สองในกรณีที่ยากลุ่มสแตตินยังควบคุมระดับไขมันไม่ได้ตามเป้าหมาย ปัจจุบันยาอีเซทิไมบ์ยังไม่อยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติของประเทศไทย

ที่มาและการออกฤทธิ์:

ยาอีเซทิไมบ์ออกฤทธิ์โดยยับยั้งโปรตีนตัวพาสำคัญในการดูดซึมโคเลสเตอรอลที่ชื่อว่า Niemann-Pick C1-like 1 (NPC1L1) ซึ่งอยู่บนเซลล์เยื่อบุลำไส้เล็ก เมื่อโปรตีนนี้ถูกยับยั้ง โคเลสเตอรอลจากอาหารจึงไม่สามารถดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้ นอกจากนี้ ยายังยับยั้งการดูดซึมสเตอรอลจากพืช (plant sterols) ด้วย

เมื่อการดูดซึมโคเลสเตอรอลลดลง ตับจึงต้องดึงโคเลสเตอรอลจากกระแสเลือดมาใช้ในการสร้างน้ำดีมากขึ้น ส่งผลให้ระดับโคเลสเตอรอลรวมและ LDL ในเลือดลดลง

หลังการดูดซึมที่ลำไส้เล็ก อีเซทิไมบ์จะรวมตัวกับกลูโคโรไนด์ (glucuronide) อย่างรวดเร็ว และเมื่อผ่านตับจะเกิดกระบวนการ glucuronidation กลายเป็นอีเซทิไมบ์-กลูโคโรไนด์ ซึ่งมีฤทธิ์แรงกว่าสารตั้งต้น ระดับยาในเลือดประกอบด้วยอีเซทิไมบ์ประมาณ 10–20% และอีเซทิไมบ์-กลูโคโรไนด์ 80–90% โดยทั้งสองรูปสามารถจับกับพลาสมาโปรตีนได้มากกว่า 90%

ทั้งอีเซทิไมบ์และอีเซทิไมบ์-กลูโคโรไนด์จะถูกหลั่งกลับเข้าสู่ลำไส้เล็กทางน้ำดี เกิดกระบวนการหมุนเวียนกลับ (enterohepatic circulation) ทำให้ยาสามารถยับยั้งการดูดซึมโคเลสเตอรอลจากทั้งอาหารและน้ำดีได้อย่างต่อเนื่อง ยาจะถูกกำจัดออกทางอุจจาระเป็นหลัก มีค่าครึ่งชีวิตประมาณ 22 ชั่วโมง จึงสามารถรับประทานเพียงวันละครั้ง

ยาอีเซทิไมบ์ไม่มีคุณสมบัติเป็นตัวกระตุ้นหรือยับยั้งเอนไซม์ CYP450 และไม่เป็นสารตั้งต้นของเอนไซม์กลุ่มนี้ จึงมีความเสี่ยงต่อปฏิกิริยาระหว่างยาที่เกี่ยวข้องกับ CYP450 ต่ำ

การใช้ยาที่เหมาะสม

  1. ใช้เสริมฤทธิ์ยากลุ่มสแตตินหรือไฟเบรต เพื่อให้ระดับไขมันในเลือดถึงเป้าหมายในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง

    2. ระดับความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดของประชากรไทยสามารถคำนวณได้ ที่นี่

    เป้าหมายระดับไขมันในเลือดของผู้ที่มีความเสี่ยงปานกลางและสูงเป็นไปตามภาพประกอบ เนื่องจากการใช้สแตตินร่วมกับไฟเบรตเพิ่มความเสี่ยงต่ออาการปวดกล้ามเนื้อและภาวะแทรกซ้อนทางกล้ามเนื้อ แพทย์จึงมักเลือกเสริมอีเซทิไมบ์แทนเมื่อระดับไขมันยังไม่ถึงเป้าหมาย

    ขนาดยามาตรฐานคือ 10 mg/วัน รับประทานวันละครั้ง พร้อมอาหาร

    ในเด็กอายุ 10 ปีขึ้นไปสามารถใช้ขนาด 10 mg/วัน เช่นเดียวกับผู้ใหญ่ ไม่แนะนำให้ใช้ในเด็กอายุต่ำกว่า 10 ปี

  2. ใช้รักษาภาวะโคเลสเตอรอลในเลือดสูงในผู้ที่ไม่สามารถใช้ยากลุ่มสแตตินหรือไฟเบรตได้

    3. อีเซทิไมบ์สามารถลดโคเลสเตอรอลรวมและ LDL เป็นหลัก และยังลดไตรกลีเซอไรด์พร้อมเพิ่ม HDL ได้เล็กน้อย อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพโดยรวมยังต่ำกว่าสแตตินและไฟเบรต จึงไม่แนะนำให้ใช้เป็นยาเดี่ยวตั้งแต่เริ่มต้นการรักษา



ผลข้างเคียง พิษของยา และข้อควรระวัง

ผลข้างเคียงของอีเซทิไมบ์พบไม่บ่อย มักไม่รุนแรง และมักเกิดชั่วคราว เช่น ไม่สบายท้อง ปวดท้อง ท้องเสีย เจ็บหน้าอก วิงเวียน ปวดศีรษะ ปวดข้อ และอ่อนเพลีย

การใช้ยาอีเซทิไมบ์เดี่ยว ๆ ไม่พบอาการข้างเคียงทางกล้ามเนื้ออย่างมีนัยสำคัญ และการใช้ร่วมกับซิมวาสแตติน 40 mg ไม่เพิ่มอุบัติการณ์ผลข้างเคียงโดยรวม ยกเว้นอาจทำให้ระดับเอนไซม์ตับสูงขึ้นมากกว่าการใช้ซิมวาสแตตินเพียงอย่างเดียว จึงควรพิจารณาลดขนาดยาสแตตินเมื่อระดับไขมันได้ตามเป้าหมายแล้ว

ไม่ควรใช้ยาในผู้ที่มีการทำงานของตับหรือไตบกพร่อง และไม่ควรใช้ร่วมกับยากลุ่มเรซิน เนื่องจากออกฤทธิ์คล้ายกัน และเรซินยังลดระดับอีเซทิไมบ์ในเลือดอีกด้วย

ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลความปลอดภัยเพียงพอในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร

ปฏิกิริยาระหว่างยา

การใช้ร่วมกับยากลุ่มไฟเบรตอาจทำให้ระดับอีเซทิไมบ์ในเลือดเพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องปรับขนาดยา เนื่องจากยังไม่ถึงระดับที่ก่อให้เกิดพิษ

สรุป

อีเซทิไมบ์เป็นยาลดโคเลสเตอรอลที่ออกฤทธิ์เฉพาะที่ลำไส้เล็ก โดยยับยั้งโปรตีน NPC1L1 ทำให้ลดการดูดซึมโคเลสเตอรอลและลดระดับ LDL ในเลือด ยามีผลข้างเคียงน้อยและมีความเสี่ยงต่อปฏิกิริยาระหว่างยาต่ำ จึงเหมาะใช้เป็นยาเสริมร่วมกับสแตตินในผู้ป่วยที่ยังควบคุมระดับไขมันไม่ได้ตามเป้าหมาย หรือใช้ในผู้ที่ไม่สามารถใช้สแตตินได้ อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพของยาเดี่ยวยังด้อยกว่าสแตติน และควรพิจารณาภาวะตับ ไต และความเหมาะสมรายบุคคลก่อนเริ่มการรักษา

บรรณานุกรม

  1. Daniel Hammersley and Mark Signy. 2017. "Ezetimibe: an update on its clinical usefulness in specific patient groups." [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา Ther Adv Chronic Dis. 2017 Jan; 8(1): 4–11. (13 กุมภาพันธ์ 2569).
  2. Binh An P Phan, et. al. 2012. "Ezetimibe therapy: Mechanism of action and clinical update." [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา Vascular Health and Risk Management 2012:8 415–427. (13 กุมภาพันธ์ 2569).
  3. "Ezetimibe." [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา Wikipedia. (13 กุมภาพันธ์ 2569).
  4. "Ezetimibe (Rx) ." [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา Medscape. (13 กุมภาพันธ์ 2569).
  5. "Ezetimibe ." [ระบบออนไลน์]. แหล่งที่มา Drugs.com. (13 กุมภาพันธ์ 2569).